قبض آب مشترک یک ساختمان چند واحدی تقریبا همیشه بهانه ای برای بحث در جلسه های مدیریت است. واحدی که یک نفر در آن زندگی می کند همان مبلغی را می پردازد که یک خانواده پنج نفره. راه حل ساده و منصفانه این مشکل، نصب کنتور آب آپارتمانی برای هر واحد است. با این کار هر کس به اندازه مصرف خودش هزینه می دهد، نشتی های پنهان خیلی زودتر پیدا می شوند و مصرف کل ساختمان هم معمولا پایین می آید.
در این مقاله هر چیزی که برای خرید و نصب کنتور آب خانگی لازم دارید را جمع کرده ایم: انواع کنتور، تفاوت کنتور آب سرد و گرم، انتخاب سایز، نحوه خواندن عددها، نکات نصب و این که چطور با کمک کنتور نشتی لوله ها را پیدا کنید. هدف این است که بعد از خواندن مقاله بتوانید با خیال راحت کنتور مناسب ساختمان خودتان را انتخاب کنید.
کنتور آب آپارتمانی چیست؟
کنتور آب آپارتمانی یک کنتور کوچک است که بعد از کنتور اصلی ساختمان و روی لوله ورودی هر واحد نصب می شود. کنتور اصلی که معمولا دم در ساختمان است، متعلق به شرکت آب و فاضلاب است و مبنای صدور قبض قرار می گیرد. اما کنتورهای آپارتمانی مال خود ساکنان هستند و از آن ها برای تقسیم عادلانه قبض مشترک استفاده می شود. البته در بعضی شهرها و برای ساختمان های جدید، امکان انشعاب جداگانه برای هر واحد هم وجود دارد که شرایطش را باید از شرکت آب و فاضلاب منطقه بپرسید.
از نظر ظاهری، این کنتورها یک بدنه برنجی یا پلاستیکی مهندسی دارند با دو سر رزوه ای برای ورود و خروج آب و یک صفحه نمایش که حجم آب عبوری را بر حسب متر مکعب نشان می دهد. اگر فعلا فقط می خواهید مدل ها و سایزها را ببینید، همه آن ها در دسته کنتور آب فروشگاه هستند.
چرا هر واحد باید کنتور آب آپارتمانی جدا داشته باشد؟
دلیل اول عدالت در هزینه است، اما فقط همین نیست. وقتی هر واحد مصرف خودش را می بیند، ناخودآگاه مراقب تر می شود. تجربه ساختمان هایی که کنتور جداگانه نصب کرده اند نشان می دهد که مصرف کل معمولا کاهش پیدا می کند. دلیل دوم، تشخیص نشتی است. اگر یکی از واحدها فلاش تانک چکه کنی یا لوله نشتیدار داشته باشد، با مقایسه عدد کنتورها خیلی زود مشخص می شود. دلیل سوم هم کاهش دعواهای همسایگی است؛ وقتی عدد ها شفاف باشند، جایی برای بحث باقی نمی ماند.
انواع کنتور آب آپارتمانی
کنتورهای خانگی را می شود از چند زاویه دسته بندی کرد. دانستن این دسته بندی ها کمک می کند مشخصات نوشته شده روی کنتور را بهتر بفهمید.
کنتور تک جت و چند جت
اغلب کنتورهای آپارتمانی مکانیکی هستند و داخل آن ها یک پروانه کوچک قرار دارد که با عبور آب می چرخد. در مدل تک جت، آب از یک مسیر به پره ها می خورد. در مدل چند جت، آب از چند سوراخ دور تا دور به پروانه می رسد و فشار به طور متعادل تری وارد می شود. نتیجه این که مدل چند جت معمولا دقیق تر است و عمر بیشتری دارد، اما مدل تک جت ساده تر و ارزان تر است و برای مصارف معمولی واحدها کاملا جواب می دهد.
صفحه خشک، نیمه خشک و تر
در کنتور صفحه تر، چرخ دنده های شمارنده داخل آب قرار دارند. این مدل ها ارزان ترند اما اگر آب کدر یا رسوب دار باشد، شیشه زود کدر می شود و خواندن عدد سخت می شود. در مدل صفحه خشک، شمارنده کاملا از آب جداست و حرکت از طریق یک کوپلینگ مغناطیسی منتقل می شود؛ پس صفحه همیشه تمیز می ماند. مدل نیمه خشک هم حالتی بین این دو است. برای آب شهری ایران که در بسیاری از مناطق سختی بالایی دارد، مدل های صفحه خشک انتخاب مطمئن تری هستند.
کنتورهای هوشمند و پیش پرداخت
در سال های اخیر کنتورهایی هم وارد بازار شده اند که عدد را به صورت دیجیتال نشان می دهند، امکان قرائت از راه دور دارند یا با کارت شارژ می شوند. این مدل ها برای مجتمع های بزرگ که مدیریت متمرکز دارند جذاب هستند، اما برای یک ساختمان چند واحدی معمولی، همان کنتور مکانیکی خوب کاملا کافی است و نگهداری ساده تری دارد.
فرق کنتور آب سرد و کنتور آب گرم
این یکی از مهم ترین نکاتی است که موقع خرید باید حواستان باشد. کنتور آب سرد معمولا برای دمای حداکثر حدود 30 درجه طراحی شده است. اگر آن را روی خط آب گرم نصب کنید، قطعات پلاستیکی داخل آن تغییر شکل می دهند و دقت کنتور از بین می رود. کنتور آب گرم با مواد مقاوم تر ساخته می شود و معمولا تا حدود 90 درجه را تحمل می کند.
یک راه ساده برای تشخیص، رنگ بدنه یا حلقه روی صفحه است: آبی برای آب سرد و قرمز برای آب گرم. البته این قانون ثابت نیست و بهتر است مشخصات نوشته شده روی صفحه را چک کنید. مورد استفاده کنتور آب گرم در ساختمان هایی است که موتورخانه مرکزی دارند و آب گرم مصرفی واحدها از یک منبع مشترک تامین می شود. در این حالت حساب کردن هزینه گاز موتورخانه هم با کنتور آب گرم منصفانه تر می شود.
برای آب گرم، کنتور آب گرم آپارتمانی فراسنج 1/2 اینچ و سایزهای 3/4 اینچ و 1 اینچ آن موجود است. برای آب سرد هم کنتور آب سرد 1/2 اینچ و کنتور آب سرد 3/4 اینچ از پرفروش ترین مدل ها هستند.
انتخاب سایز کنتور آب آپارتمانی
سه سایز رایج برای کنتورهای خانگی 1/2، 3/4 و 1 اینچ است. اشتباه رایج این است که فکر کنیم هرچه کنتور بزرگ تر باشد بهتر است. در واقع کنتور بزرگ تر از نیاز، مصرف های کم مثل چکه کردن شیر را خوب ثبت نمی کند و کنتور کوچک تر از نیاز هم فشار آب را پایین می آورد و زودتر فرسوده می شود.
کنتور 1/2 اینچ
برای واحدهای معمولی که یک یا دو سرویس بهداشتی دارند و لوله ورودی آن ها نیم اینچ است، همین سایز کافی است. بیشتر ساختمان های آپارتمانی ایران با این سایز کار می کنند. اگر مدل اقتصادی می خواهید، کنتور آپارتمانی 1/2 و اگر برند شناخته شده تری دوست دارید، کنتور آب سرد فراسنج 1/2 را ببینید.
کنتور 3/4 اینچ
برای واحدهای بزرگ تر، ویلاها، واحدهایی که چند سرویس بهداشتی و مصرف همزمان زیاد دارند یا ساختمان هایی که فشار آب شهری ضعیف است و نمی خواهند افت فشار اضافه داشته باشند، سایز 3/4 انتخاب بهتری است. کنتور آپارتمانی 3/4 و مدل سولار گستر 3/4 در این سایز موجود هستند.
کنتور 1 اینچ
این سایز بیشتر برای واحدهای تجاری، فضاهای مشاع ساختمان مثل فضای سبز و سیستم آبیاری یا واحدهای بسیار بزرگ استفاده می شود. کنتور آپارتمانی 1 اینچ و مدل فراسنج 1 اینچ برای این کاربردها مناسب هستند.
مشخصات فنی روی صفحه کنتور چه معنایی دارند؟
روی صفحه کنتورهای استاندارد معمولا چند عدد و علامت می بینید. Q3 یا دبی دائم، حداکثر دبی است که کنتور می تواند به صورت مداوم و بدون آسیب اندازه بگیرد؛ مثلا برای کنتور نیم اینچ معمولا 2.5 متر مکعب در ساعت است. عدد R یا نسبت دبی نشان می دهد کنتور چقدر در دبی های کم دقیق است؛ هرچه این عدد بزرگ تر باشد، کنتور چکه های کوچک را هم بهتر می شمارد. فشار کاری (معمولا PN10 یعنی 10 بار)، دمای مجاز و جهت نصب (افقی یا عمودی) هم روی صفحه نوشته می شود. این مشخصات بر اساس استاندارد بین المللی ISO 4064 تعریف شده اند و برای آشنایی بیشتر با اصول کار کنتورها می توانید صفحه Water metering در ویکی پدیا را ببینید.
چطور عدد کنتور آب را بخوانیم؟
صفحه کنتورهای مکانیکی معمولا دو بخش دارد. ردیف ارقام مشکی یا سفید که مقدار مصرف را بر حسب متر مکعب نشان می دهد و ارقام قرمز یا عقربه های کوچک که کسرهای متر مکعب یعنی صد لیتر، ده لیتر و یک لیتر را نشان می دهند. هر متر مکعب برابر هزار لیتر است. برای حساب مصرف هر ماه، کافی است عدد مشکی اول ماه را از عدد آخر ماه کم کنید.
مثال ساده: اگر عدد کنتور اول ماه 00125 و آخر ماه 00137 باشد، این واحد در یک ماه 12 متر مکعب یعنی 12 هزار لیتر آب مصرف کرده است. برای تقسیم قبض مشترک، مصرف همه واحدها را با هم جمع می کنید، سهم هر واحد را به درصد حساب می کنید و به همان نسبت مبلغ قبض را تقسیم می کنید. مصرف مشاع مثل شستشوی پارکینگ هم اگر کنتور جدا نداشته باشد، تفاوت عدد کنتور اصلی با جمع کنتورهای واحدهاست.
یک ترفند ساده برای مدیر ساختمان
اعداد کنتورها را هر ماه در یک روز ثابت بخوانید و در یک جدول ساده بنویسید. بعد از چند ماه، الگوی مصرف هر واحد دستتان می آید و اگر ناگهان عدد یک واحد دو برابر شد، احتمالا یک نشتی در کار است. این کار باعث می شود مشکل قبل از این که به سقف واحد پایینی آسیب بزند، شناسایی شود.
نصب کنتور آب آپارتمانی قدم به قدم
نصب کنتور اگر درست انجام نشود، حتی بهترین کنتور هم عدد اشتباه نشان می دهد. تصویر زیر مراحل اصلی را خلاصه کرده و در ادامه جزئیات هر مرحله را توضیح می دهیم.
محل نصب کنتور آب آپارتمانی را درست انتخاب کنید
بهترین جا برای کنتورهای آپارتمانی، یک محفظه مشترک در فضای مشاع است؛ مثلا در راه پله، پارکینگ یا موتورخانه. این طوری برای خواندن عدد لازم نیست وارد واحدها شوید. محفظه باید از نور مستقیم خورشید، ضربه و یخ زدگی در امان باشد. در شهرهای سردسیر، یخ زدن آب داخل کنتور بدنه را می ترکاند و کنتور باید عوض شود.
جهت فلش را رعایت کنید
روی بدنه همه کنتورها یک فلش حک شده که جهت جریان آب را نشان می دهد. اگر کنتور برعکس نصب شود، یا اصلا عدد نمی اندازد یا به عقب می چرخد. این اشتباه ساده باور کنید یکی از شایع ترین مشکلاتی است که می بینیم.
کنتور را در وضعیت درست ببندید
بیشتر کنتورهای مکانیکی برای نصب افقی طراحی شده اند و صفحه نمایش باید رو به بالا باشد. اگر کنتور را عمودی یا کج نصب کنید، پروانه داخلی به یک طرف فشار می آورد و به خصوص در دبی های کم کمتر از مقدار واقعی می شمارد. اگر فضای شما فقط اجازه نصب عمودی می دهد، از مدلی استفاده کنید که روی صفحه آن نصب عمودی مجاز شده باشد.
شیر قبل و بعد از کنتور آب آپارتمانی
قبل از کنتور یک شیر قطع و وصل بگذارید تا برای تعمیر واحد مجبور نباشید آب کل ساختمان را ببندید. اگر امکانش هست، یک شیر هم بعد از کنتور بگذارید تا در زمان تعویض کنتور، آب لوله های داخل واحد خالی نشود. شیر توپی برای این کار انتخاب مناسبی است؛ با یک چرخش ربع دور باز و بسته می شود و در حالت باز، افت فشار تقریبا صفر است. برای انتخاب شیر مناسب، مقاله شیر توپی و برای یک مدل استیل مطمئن، مقاله شیر توپی آلفا را ببینید.
صافی قبل از کنتور
شن، ماسه و ذرات زنگ که از لوله های قدیمی جدا می شوند، دشمن اصلی پروانه کنتور هستند. یک ذره کوچک می تواند پروانه را قفل کند یا ساییده کند. نصب یک صافی کوچک قبل از کنتور هزینه زیادی ندارد و عمر کنتور را چند برابر می کند. صافی دنده ای استیل برای این کار مناسب است و درباره انواع آن در مقاله صافی Y شکل توضیح داده ایم.
لوله مستقیم قبل و بعد از کنتور
اگر بلافاصله قبل از کنتور یک زانو یا شیر نیمه باز باشد، جریان آب آشفته وارد کنتور می شود و دقت اندازه گیری کم می شود. تا جایی که ممکن است، قبل از کنتور حداقل پنج برابر قطر لوله و بعد از آن حداقل دو برابر قطر لوله، مسیر مستقیم داشته باشید. برای لوله نیم اینچ یعنی حدود 10 سانتی متر قبل و 5 سانتی متر بعد.
شیر یکطرفه و مهره ماسوره
در بعضی ساختمان ها به خصوص وقتی پمپ آب یا منبع در مسیر هست، نصب یک شیر یکطرفه بعد از کنتور از برگشت آب و چرخش معکوس کنتور جلوگیری می کند. اتصال کنتور به لوله هم باید با مهره ماسوره یا راکور انجام شود تا برای تعویض بعدی لازم نباشد لوله را ببرید. بسیاری از کنتورها همراه با مهره ماسوره های خود فروخته می شوند. اگر لوله کشی شما استیل است، برای اتصالات اطراف کنتور می توانید از اتصالات دنده ای استیل استفاده کنید.
قبل از نصب، لوله ها را شستشو دهید
در ساختمان های تازه ساز یا بعد از تعمیر لوله کشی، داخل لوله ها پر از براده، تکه های تفلون و شن است. قبل از بستن کنتور، چند دقیقه آب را باز بگذارید تا این ذرات خارج شوند. این کار ساده جلوی بسیاری از خرابی های زودهنگام را می گیرد.
پیدا کردن نشتی با کنتور آب آپارتمانی
یکی از مفیدترین کارهایی که کنتور انجام می دهد، مشخص کردن نشتی های پنهان است. روش کار ساده است: شب که هیچ کس آب مصرف نمی کند، همه شیرها را ببندید و عدد کنتور را یادداشت کنید. صبح قبل از اولین مصرف، دوباره عدد را نگاه کنید. اگر عدد عوض شده، جایی نشتی وجود دارد.
راه سریع تر هم هست: همه شیرها را ببندید و به عقربه یا ستاره کوچک روی صفحه کنتور نگاه کنید. این شاخص با کوچک ترین جریان هم می چرخد. اگر می چرخد، نشتی قطعی است. بعد با بستن شیرهای فرعی یکی یکی، می توانید بفهمید نشتی در کدام بخش است. رایج ترین مقصرها فلاش تانک هایی هستند که آب به آرامی داخل کاسه می ریزند و به چشم نمی آیند، و فلوتر منابع آب که درست قطع نمی کنند. درباره مورد دوم در مقاله فلوتر منبع آب مفصل نوشته ایم.
مشکلات رایج کنتور آب آپارتمانی
کنتور تند یا کند می اندازد
اگر به نظرتان عدد کنتور با مصرف واقعی جور نیست، یک آزمایش ساده انجام دهید: یک ظرف با حجم مشخص، مثلا یک سطل ده لیتری، را پر کنید و تغییر عدد کنتور را ببینید. اگر اختلاف زیاد است، کنتور ممکن است فرسوده شده یا اشتباه نصب شده باشد. هوای داخل لوله هم می تواند باعث شود کنتور بیشتر از مقدار واقعی بشمارد؛ این مورد به خصوص بعد از قطعی آب شهری پیش می آید.
بخار گرفتن یا کدر شدن شیشه
در کنتورهای صفحه تر این مشکل زیاد دیده می شود. گاهی با تغییر دما بخار می گیرد و بعد از مدتی از بین می رود، اما اگر شیشه کاملا کدر شده، بهتر است کنتور با مدل صفحه خشک عوض شود.
نشتی از محل اتصال
اگر از محل مهره ها آب می آید، احتمالا واشر داخل مهره ماسوره خراب شده یا مهره شل است. این مشکل با تعویض واشر به راحتی حل می شود. مهره را بیش از حد سفت نکنید؛ رزوه بدنه کنتور ممکن است آسیب ببیند.
عوامل مؤثر بر قیمت کنتور آب آپارتمانی
قیمت کنتور به چند عامل بستگی دارد: سایز، نوع ساخت مثل صفحه خشک یا تر، جنس بدنه که برنجی یا پلاستیکی باشد، مناسب بودن برای آب سرد یا گرم، کلاس دقت و برند. کنتور آب گرم به خاطر مواد مقاوم تر، معمولا گران تر از مدل آب سرد همان سایز است. خرید ارزان ترین مدل بازار معمولا به ضرر تمام می شود؛ چون کنتور بی کیفیت زود دقت خودش را از دست می دهد و باعث اختلاف بین همسایه ها می شود. برای دیدن قیمت به روز هر مدل به صفحه محصول آن مراجعه کنید.
برندهای موجود در فروشگاه
در فروشگاه نوین استیل کنتورهای فراسنج، سولار گستر و مدل های اقتصادی آپارتمانی موجود است. کنتور سولار گستر 1 اینچ و کنتور فراسنج 3/4 اینچ از جمله این مدل ها هستند. اگر برای یک ساختمان کامل خرید می کنید، تعداد و سایز را با ما در میان بگذارید تا بهترین قیمت را اعلام کنیم.
چک لیست کوتاه قبل از خرید
قبل از ثبت سفارش، این موارد را یک بار دیگر چک کنید: سایز لوله ورودی هر واحد را با متر یا کولیس اندازه بگیرید و به حدس اکتفا نکنید. مشخص کنید کنتور برای آب سرد است یا گرم. فضای خالی محل نصب را با طول کنتور و مهره ماسوره ها مقایسه کنید. ببینید مهره ماسوره همراه کنتور است یا باید جدا خریداری شود. اگر برای چند واحد خرید می کنید، بهتر است همه کنتورها از یک برند و یک مدل باشند تا دقت اندازه گیری همه واحدها یکسان باشد و بعدا کسی به عدد کنتور همسایه اعتراض نکند. در آخر هم صافی و شیر قطع و وصل را همزمان با کنتور سفارش دهید تا نصاب مجبور نشود برای تهیه آن ها کار را نیمه کاره رها کند. این چند دقیقه بررسی، جلوی مرجوعی و تاخیر در نصب را می گیرد.
نگهداری کنتور آب آپارتمانی
کنتور آب نگهداری پیچیده ای لازم ندارد، اما چند کار ساده عمر آن را به طور قابل توجهی بیشتر می کند. صافی قبل از کنتور را هر چند ماه یک بار باز کنید و تمیز کنید. در زمستان از عایق بودن محفظه کنتور مطمئن شوید. روی صفحه کنتور را با پارچه نم دار تمیز کنید و از مواد شوینده قوی استفاده نکنید. معمولا بعد از چند سال استفاده، دقت کنتورهای مکانیکی کم می شود؛ اگر با آزمایش سطل خطای زیادی دیدید، زمان تعویض است.
سوال های رایج درباره کنتور آب آپارتمانی
آیا نصب کنتور آپارتمانی نیاز به مجوز دارد؟
کنتورهای داخلی که بعد از کنتور اصلی و برای تقسیم داخلی هزینه نصب می شوند، معمولا نیازی به مجوز شرکت آب ندارند و با توافق ساکنان نصب می شوند. اما اگر می خواهید هر واحد اشتراک و قبض جدا از شرکت آب داشته باشد، باید مراحل انشعاب جداگانه را از طریق شرکت آب و فاضلاب منطقه پیگیری کنید.
عمر مفید کنتور آب چقدر است؟
بسته به کیفیت آب و نصب درست، یک کنتور مکانیکی خوب معمولا چند سال بدون مشکل کار می کند. نصب صافی و محافظت از یخ زدگی بیشترین تاثیر را روی طول عمر آن دارد.
می شود کنتور آب سرد را روی آب گرم بست؟
خیر. قطعات داخلی کنتور آب سرد در دمای بالا تغییر شکل می دهند و کنتور خیلی زود خراب می شود. برای خط آب گرم حتما از کنتور مخصوص آب گرم استفاده کنید.
کنتور را قبل از پمپ نصب کنیم یا بعد از آن؟
در ساختمان هایی که پمپ و منبع مشترک دارند، کنتورهای واحدها بعد از پمپ و روی انشعاب هر واحد نصب می شوند. فقط دقت کنید فشار خروجی پمپ از فشار کاری نوشته شده روی کنتور بیشتر نباشد.
جمع بندی و خرید کنتور آب آپارتمانی
نصب کنتور جداگانه برای هر واحد، هم هزینه ها را منصفانه می کند و هم یک ابزار ساده و مؤثر برای پیدا کردن نشتی در اختیارتان می گذارد. برای انتخاب درست کافی است به چهار سوال جواب دهید: آب سرد یا گرم؟ سایز لوله ورودی واحد چقدر است؟ آب منطقه سختی بالایی دارد یا نه؟ و محل نصب چقدر فضا دارد؟ بعد از آن، نصب درست با شیر قطع و وصل، صافی و رعایت جهت فلش باقی کار را تضمین می کند.
برای دیدن همه مدل ها به دسته کنتور آب فروشگاه نوین استیل سر بزنید. اگر برای انتخاب سایز یا برند مردد هستید، با ما تماس بگیرید تا با توجه به شرایط ساختمان شما راهنماییتان کنیم.
